Gluren bij de Buren – Geldrop, een wandeling door eeuwen geschiedenis

Op dinsdag 11 augustus ontvingen Gluren bij de Buren coördinator Peter Korten en de Heemkundekring Heeze‑Leende‑Zesgehuchten honderden bezoekers voor een ontdekkingstocht door het historische hart van Geldrop.

De eerste stop was op de Hofstraat waar diverse interessante monumentale woningen en hun bewoners werden besproken. Ook heeft hier in het verleden een protestantse kerk gelegen; de kasteelbewoners Van Tuyll van Serooskerke waren immers protestants. Vanuit de Hofstraat wandelden we naar het landgoed van Kasteel Geldrop. Rond 1350 gebouwd voor Jan van Geldrop, kwam het door de eeuwen heen in handen van invloedrijke families, onder andere ook de Van Hornes. In de 19e eeuw werd Hubertus Paulus Hoevenaar, rijk geworden met suikerplantages in Indonesië, eigenaar. Via een huwelijk belandde het kasteel bij de familie Van Tuyll van Serooskerke, die er tot 1972 woonde. De laatste bewoner wenste dat het domein openbaar zou worden, en zo geschiedde: na aankoop en een grondige renovatie door de gemeente is het sinds 1979 weer geopend en elke zondag toegankelijk. De bloementuin, het voedselbos, de kinderboerderij en de hoeve maken het tot een levend landgoed.

Geldrop ademt ook kerkgeschiedenis. De Sint-Brigida kerk is opgericht door de Heren van Geldrop die al in 1296 worden genoemd en patronaatsrecht hadden. De oude Brigidakerk kende branden, instortingen en wederopbouw. In de grafkelder lagen leden van de familie Van Horne begraven, de dekplaat ooit rijk versierd. Toen de oude kerk niet langer bruikbaar was, verrees in de 19e eeuw een nieuwe neoromaanse kerk, ontworpen door Weber. Het interieur is volledig in steen uitgevoerd, in een rijk palet aan kleuren. De twee torens verwijzen naar de Munsterkerk in Roermond, een knipoog naar de invloed van Cuypers.

Aan de rand van het centrum staat het Vincentiusgebouw uit 1899, ooit een baken van sociale zorg. De Vincentius- en Sint‑Elisabethsvereniging boden hulp aan weduwen, kinderen en arbeidersgezinnen die leefden van lage lonen in de textielindustrie. Het gebouw diende als kledingatelier, vergaderruimte, magazijn, leslokaal, bibliotheek en zelfs als school tijdens de oorlog. Vandaag is het eigendom van de gemeente, maar de sociale geschiedenis klinkt er nog na.

Want Geldrop was textiel. Tussen 1850 en 1970 draaiden hier tien textielfabrieken, acht wolspinnerijen en twee linnenfabrieken. Bijna veertig procent van de destijds (laat 19^e eeuw) 3.750 inwoners werkte in de sector. De fabrieken lagen veelal langs de Dommel, waar in de late middeleeuwen he t waterrad zelfs werd gebruikt voor de beruchte “waterproef”-heksentest. De oude weeffabriek van Firma A. van den Heuvel en Zoon – Wollenstoffenfabriek, ooit volledig aangedreven door stoommachines, is nu een Rijksmonument en er is een schitterend museum in gevestigd. Hier staat ook een mooie schoorsteen, een replica van de oorspronkelijke schoorsteen. De vraag staat nog uit bij de lokale heemkundevereniging of de oorspronkelijke schoorsteen door de Neerse schoorsteenbouwer Sieje Sjeng (Peter Johannes Geelen) is gebouwd.

De wandeling eindigt op het Geldropse ‘Plein van Plezier’, de Heuvel. Bewust ingericht als plein voor activiteiten, horeca en vertier. Eindhoven heeft immers al een groot winkelcentrum dus daar kon Geldrop toch niet tegenop. Aan dit zeer gezellige plein zien we het Vossenhol, een wevershuisje uit 1595 en het oudste woonhuis van Geldrop. Het oude gemeentehuis werd in 1870 gebouwd en later uitgebreid; na het instorten van de kerktoren kreeg het zelfs een eigen klok en bel. Bij Kaffee Peijnenburg kan je proeven van de sfeer en rijke historie van de bekende Peijnenburg‑koek uit Geldrop. Het gebouw waarin Kaffee Peijnenburg gevestigd is was ooit een remise van de paardentram, later van de stoomtram. Naast Peijnenburg staat de voormalige woning van een textieldirecteur en brouwerij Nijver. Het blond bier van deze lokale brouwer heeft ons goed gesmaakt op het terras!

Zo ontvouwt Geldrop zich als een dorp waar adel, industrie, geloof, zorg en ambacht elkaar door de eeuwen heen hebben gevormd. Een plek waar elke straat een verhaal draagt — en waar Gluren bij de Buren die verhalen weer even tot leven bracht.